Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 stycznia 2020 r.

Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Marta Ładzińska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 stycznia 2020 r. w J.

sprawy z odwołania T. Z.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.

z dnia 9 sierpnia 2019 r., znak: (...)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.

o jednorazowe odszkodowanie

Sygn. akt IV U 244/19

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni T. Z. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. z dnia 9 sierpnia 2019 r. znak (...), w zakresie, w którym organ rentowy nie przyznał jednorazowego odszkodowania w wymiarze 3,5 krotności przeciętnego wynagrodzenia na rzecz dzieci zmarłego P. Z. oraz A. Z..

W uzasadnieniu wskazała, że w dniu (...)zmarł R. Z. – mąż wnioskodawczyni. Orzeczeniem lekarskim nr (...) u zmarłego rozpoznano chorobę zawodową – nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi.

Decyzją z dnia 9 sierpnia 2019 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmierci R. Z. zmarłego w dniu (...)na skutek choroby zawodowej. Przyznana kwota wynosi 82.531,00 zł, tj. stanowi 18-tokrotność przeciętnego wynagrodzenia, ponieważ do odszkodowania uprawniona jest małżonka zmarłego. Ze związku małżeńskiego wnioskodawczyni i R. Z. pochodzi jeszcze dwoje dzieci – P. Z. i A. Z..

Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 1 Ustawy wypadkowej, jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są jednocześnie małżonek i jedno lub więcej dzieci – odszkodowanie przysługuje w wysokości ustalonej w ust. 1 pkt 1, zwiększonej o 3,5 krotne przeciętne wynagrodzenie na każde dziecko.

W ocenie wnioskodawczyni w związku z powyższym wydana przez organ rentowy decyzja jest wadliwa.

Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wniósł o oddalenie odwołania.

Organ rentowy przyznał, że podstawą decyzji była Ustawa z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (DZ U nr 199, poz. 1673) oraz że decyzją z dnia 4.12.2018 r. wydaną pośmiertnie przez Państwowy Inspektorat Sanitarny w L. stwierdzono pośmiertnie u R. Z. – męża wnioskodawczyni – chorobę zawodową. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 4.07.2019 r. ustalił związek śmierci z chorobą zawodową stwierdzoną pośmiertnie decyzją z dnia 4.12.2018 r.

Wnioskiem z dnia 25.03.2019 r. pełnomocnik wnioskodawczyni złożył wniosek o przyznanie jednorazowego odszkodowania jedynie w imieniu wnioskodawczyni – T. Z.. W piśmie z dnia 17.06.2019 r. organ rentowy zwrócił się do pełnomocnika wnioskodawczyni o doprecyzowanie wniosku i wskazanie innych członków rodziny uprawnionych do jednorazowego odszkodowania. W związku z wniesionym odwołaniem organ rentowy wszczął postępowanie w celu uzyskania stosownych dokumentów dotyczących ustalenia, czy zmarły pozostawił dzieci uprawnione do jednorazowego odszkodowania. Żądane dokumenty nie zostały przedłożone.

W toku postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu (...) zmarł R. Z. – mąż wnioskodawczyni. Orzeczeniem lekarskim nr (...) u zmarłego rozpoznano chorobę zawodową – nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi.

Decyzją nr (...) – pośmiertne z dnia 4.12.2018 r. wydaną pośmiertnie przez Państwowy Inspektorat Sanitarny w L. stwierdzono u R. Z. – męża wnioskodawczyni – chorobę zawodową.

Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 4.07.2019 r. ustalił związek śmierci z chorobą zawodową stwierdzoną pośmiertnie decyzją z dnia 4.12.2018 r.

(dowód: bezsporne)

Wnioskiem z dnia 25.03.2019 r. pełnomocnik wnioskodawczyni złożył wniosek o przyznanie jednorazowego odszkodowania jedynie w imieniu wnioskodawczyni – T. Z..

W piśmie z dnia 17.06.2019 r. organ rentowy zwrócił się do pełnomocnika wnioskodawczyni o doprecyzowanie wniosku i wskazanie innych członków rodziny uprawnionych do jednorazowego odszkodowania. W związku z wniesionym odwołaniem organ rentowy wszczął postępowanie w celu uzyskania stosownych dokumentów dotyczących ustalenia, czy zmarły pozostawił dzieci uprawnione do jednorazowego odszkodowania. Żądane dokumenty nie zostały przedłożone.

(dowód: pismo z dnia 17.06.2019 r. – w aktach ZUS, dokumenty zawarte w aktach ZUS)

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd oparł się na dowodach z dokumentów zawartych w aktach organu rentowego, które nie były przez żadną ze stron kwestionowane.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Podstawą żądania wnioskodawczyni były przepisy art. art. 13 i 14 ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z dnia 28 listopada 2002 roku, nr199, poz. 1673 ze zmianami), nazywanej dalej ustawą wypadkową.

Na mocy przepisu art. 13 ust. 1 – 3 Ustawy wypadkowej :

1. Członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, przysługuje jednorazowe odszkodowanie. Odszkodowanie to przysługuje również w razie śmierci wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej rencisty, który był uprawniony do renty z ubezpieczenia wypadkowego.

2. Członkami rodziny uprawnionymi do odszkodowania są:

1) małżonek, z zastrzeżeniem ust. 3;

2) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione oraz przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego lub rencisty warunki uzyskania renty rodzinnej;

3) rodzice, osoby przysposabiające, macocha oraz ojczym, jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego lub rencisty prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli ubezpieczony lub rencista bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania albo jeżeli ustalone zostało wyrokiem lub ugodą sądową prawo do alimentów z jego strony.

3. Jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje małżonkowi w przypadku orzeczonej separacji.

Zgodnie z przepisem art. 14 ust. 1-2 Ustawy wypadkowej:

1. Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawniony jest tylko jeden członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, przysługuje ono w wysokości:

1) 18-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawnionymi są małżonek lub dziecko;

2) 9-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawniony jest inny członek rodziny;

2. Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie:

1) małżonek i jedno lub więcej dzieci - odszkodowanie przysługuje w wysokości ustalonej w ust. 1 pkt 1, zwiększonej o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie, na każde dziecko;

2) dwoje lub więcej dzieci - odszkodowanie przysługuje w wysokości określonej w ust. 1 pkt 1, zwiększonej o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie, na drugie i każde następne dziecko.

Wnioskodawczyni powoływała się na brzmienie przepisu art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadowej, wskazując, że jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są jednocześnie małżonek i jedno lub więcej dzieci – odszkodowanie przysługuje w wysokości ustalonej w ust. 1 pkt 1, zwiększonej o 3,5 krotne przeciętne wynagrodzenie na każde dziecko.

Wnioskodawczyni twierdziła, że poza nią osobami uprawnionymi do jednorazowego odszkodowania są dzieci zmarłego – A. i P..

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną był fakt, że zmarł mąż wnioskodawczyni oraz że decyzją z dnia 4.12.2018 r. wydaną pośmiertnie przez Państwowy Inspektorat Sanitarny w L. stwierdzono pośmiertnie u R. Z. – męża wnioskodawczyni – chorobę zawodową. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 4.07.2019 r. ustalił związek śmierci z chorobą zawodową stwierdzoną pośmiertnie decyzją z dnia 4.12.2018 r.

W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie ma legitymacji procesowej czynnej materialnej do złożenia niniejszego odwołania. Zwrócić uwagę należy na fakt, że wnioskiem z dnia 25.03.2019 r. pełnomocnik wnioskodawczyni złożył wniosek o przyznanie jednorazowego odszkodowania jedynie w imieniu wnioskodawczyni – T. Z.. W piśmie z dnia 17.06.2019 r. organ rentowy zwrócił się do pełnomocnika o doprecyzowanie wniosku i wskazanie innych członków rodziny uprawnionych do jednorazowego odszkodowania.

Wnioskodawczyni w toku postępowała przed ZUS działała przez pełnomocnika, a jej pełnomocnik adwokat E. Z. legitymował się pełnomocnictwem jedynie przez nią udzielonym. Prawo do odszkodowania zwiększonego o 3,5 – krotność przeciętnego wynagrodzenia na każde dziecko jest prawem tego dziecka, a nie – małżonki zmarłego. Tym samym wnioskodawczyni nie ma legitymacji procesowej czynnej do żądania jednorazowego odszkodowania w imieniu dzieci zmarłego – A. Z. i P. Z.. Nie miały przy tym zastosowania w niniejszej sytuacji procesowej przepisy artykułów 194-196 k.p.c.

W ocenie Sądu już ta okoliczność nakazuje oddalić odwołanie.

Ponadto wniosek o przyznanie jednorazowego odszkodowania na rzecz wnioskodawczyni został w całości uwzględniony, co sprawia, że wnioskodawczyni w zakresie odwołania nie ma de facto gravamen. W niniejszej sprawie występuje brak interesu prawnego odwołującej się w zaskarżeniu decyzji ZUS. Wnioskodawczyni żądała przyznania jednorazowego odszkodowania na jej rzecz i to żądanie zostało uwzględnione. Odwołanie nie mogło więc odnieść oczekiwanego przez odwołującą skutku w postaci zmiany zaskarżonej decyzji i podlegać musiało oddaleniu, bowiem odwołująca się nie legitymuje się interesem prawnym w zaskarżeniu tego rozstrzygnięcia, określanym w nauce prawa mianem „gravamen”, co oznacza pokrzywdzenie polegające na niekorzystnej dla strony różnicy między zgłoszonym przez stronę żądaniem, a sentencją orzeczenia, wynikającej z porównania zakresu żądania i treści rozstrzygnięcia (tak m.in.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., II CZ 22/06, publ. L., a także: wyrok
Sądu Okręgowego w Łodzi - VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 6 czerwca 2016 r., sygn. akt VIII U 4003/14).

W doktrynie sporne jest, czy warunkiem dopuszczalności apelacji (i środków odwoławczych w ogólności) jest istnienie tzw. gravamen, to jest „pokrzywdzenia” strony zaskarżonym wyrokiem, ewentualnie istnienie interesu prawnego w zaskarżeniu wyroku.

Podkreślenia wymaga, że zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie dominuje pogląd, że dopuszczalne jest wniesienie apelacji jedynie przez stronę „pokrzywdzoną” wyrokiem wydanym (przynajmniej w części) niezgodnie z jej żądaniami. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest natomiast pogląd uzależniający uprawnienie do wniesienia środka odwoławczego od istnienia gravamen, czyli pokrzywdzenia strony orzeczeniem sądu niższej instancji. Pokrzywdzenie miałoby polegać na całkowitym bądź częściowym nieuwzględnieniu żądań strony i uwidacznia się poprzez porównanie twierdzeń strony o przysługujących jej prawach z rozstrzygnięciem o tych prawach zawartym w orzeczeniu (tak np. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 8 kwietnia 1997 r., I CKN 57/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 166; a także postanowienie SN z dnia 5 września 1997 r., III CKN 152/97, LEX nr 50615; postanowienie SN z dnia 23 marca 2006 r., II CZ 22/06, LEX nr 196615, utożsamiające gravamen z interesem w zaskarżeniu orzeczenia; podobnie wyrok SN z dnia 8 grudnia 2009 r., I UK 195/09, LEX nr 577812, zgodnie z którym „przesłanką zaskarżenia orzeczenia w postępowaniu cywilnym jest istnienie interesu prawnego w zaskarżeniu, określanego mianem gravamen, a ten oznacza pokrzywdzenie polegające na niekorzystnej dla strony różnicy między zgłoszonym przez nią żądaniem a sentencją orzeczenia, wynikającej z porównania zakresu żądania i treści rozstrzygnięcia”).

Postępowanie przed Sądem z odwołania od decyzji organu rentowego ma dwoisty charakter. Z jednej strony jest pismem procesowym wszczynającym postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc analogicznym do pozwu. Z drugiej strony - przed wniesieniem sprawy do sądu konieczne jest jednak wyczerpanie drogi postępowania administracyjnego przed organem rentowym, które kończy się wydaniem przez ten organ decyzji.

Jak wskazuje piśmiennictwo i orzecznictwo: „Dochodzenie przed sądem prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które nie było przedmiotem decyzji organu rentowego, jest niedopuszczalne, z wyjątkiem przewidzianym w art. 477 ⁹ § 4 KPC (wyr. SN z 23.11.1999 r., II UKN 204/99, OSNAPiUS 2001, Nr 5, poz. 169), a treść decyzji, od której wniesiono odwołanie, wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu (wyr. SN z 9.4.2008 r., II UK 267/07, L.; post. SN z 13.5.1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000, Nr 15, poz. 601). Z tych względów pismo wszczynające postępowanie przed sądem ma charakter odwołania od decyzji organu, a samo postępowanie sądowe zmierza do kontroli prawidłowości lub zasadności zaskarżonej decyzji (por. post. SN z 22.2.2012 r., II UK 275/11, L.)” – tak: K. G., Komentarz do art. 477 ⁹ KPC T. III red. M. 2020, wyd. 1, publ. L..

Utrwalony jest w orzecznictwie także pogląd, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie można pomijać ich specyfiki. Jak wskazał m.in. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt III AUa 772/14: „Nie można bowiem pomijać, że postępowanie przed organem rentowym jest postępowaniem administracyjnym, które zostaje zakończone decyzją, a odwołanie od tej decyzji inicjuje już postępowanie sądowe, toczące się zgodnie z procedurą cywilną, jako sądowe postępowanie odrębne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Decyzja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, którego przedmiotem i celem jest ustalenie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub ich wysokości. Ubezpieczony przedstawia w nim wszelkie okoliczności wiążące się z warunkami stawianymi przez ustawę dla przyznania lub ustalenia wysokości świadczeń (podkreślenie własne). W późniejszym postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego zakresu, Sąd nie rozstrzyga o zasadności wniosku, lecz o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Sąd nie działa w zastępstwie organu rentowego, w związku z czym nie ustala prawa do świadczeń i choć samodzielnie oraz we własnym zakresie rozstrzyga wszelkie kwestie związane z prawem lub wysokością świadczenia objętego decyzją, to jego rozstrzygnięcie odnosi się do zaskarżonej decyzji. Kluczowe jest, że w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP 2000/15/601). Sąd pierwszej instancji kontroluje zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, a sąd drugiej instancji - prawidłowość rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji w odniesieniu do stanu rzeczy (faktycznego i prawnego) istniejącego w chwili wydania przez organ rentowy decyzji. Odnotować przy tym wypada, że z istoty spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych wynika, że nowe okoliczności ujawnione lub powstałe po wydaniu decyzji organu rentowego uzasadniają wystąpienie z nowym wnioskiem o rozpoznanie sprawy, co skutkować winno kolejną decyzją organu rentowego, która następnie może zostać poddana weryfikacji przez Sąd” (tak: wyrok SA w Szczecinie z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt III AUa 772/14, publ. L., por. również wyrok
Sądu Okręgowego w Łodzi - VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 6 czerwca 2016 r., sygn. akt VIII U 4003/14, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt III AUa 382/15, publ. L.).

Z tych względów w ocenie Sądu konieczne jest zbadanie, czy jakiekolwiek żądanie odwołującej się zostało nieuwzględnione.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, że wniosek T. Z. został w całości uwzględniony. Rozstrzygnięcie zawarte w przedmiotowej decyzji jest bowiem dla wnioskodawczyni korzystne i w żaden sposób nie narusza jej interesu prawnego, ponieważ odpowiada treści jej żądania zgłoszonego przed ZUS.

W postępowaniu z odwołania od decyzji organu rentowego Sąd I instancji nie ma możliwości odrzucenia odwołania z powodu braku gravamen, jednak ów brak zdaje się przemawiać za oddaleniem odwołania.

Ponadto podkreślić należy, że organ rentowy czynił starania, aby ustalić, czy do jednorazowego odszkodowania są uprawnione inne osoby poza małżonką zmarłego, jednak wnioskodawczyni nie wykazała, a nawet nie dowodziła, że do jednorazowego odszkodowania uprawnione są inne osoby. Wręcz przeciwnie – w piśmie z dnia 31 lipca 2019 r. (k. 29 akt ZUS) pełnomocnik wnioskodawczyni oświadczył wprost: „Jednocześnie oświadczam, że moja M. jest jedyną osobą uprawnioną do jednorazowego odszkodowania po członku rodziny”.

W związku z wniesionym odwołaniem organ rentowy wszczął postępowanie w celu uzyskania stosownych dokumentów. Zwrócił się do pełnomocnika wnioskodawczyni pismem z dnia 11.10.2019 r., w którym wskazał, że należy złożyć wniosek o jednorazowe odszkodowanie A. Z., wniosek o jednorazowe odszkodowanie P. Z., pełnomocnictwo do działania w ich imieniu, akty urodzenia A. Z. i P. Z., dokument potwierdzający kontynuowanie nauki przez A. Z. na dzień śmierci ojca albo dokument, który potwierdzi fakt, że stała się ona całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolna do pracy w okresie do ukończenia 16 r.ż. lub do ukończenia nauki w szkole wyższej (do 25 roku życia) oraz analogiczne dokumenty dotyczące P. Z..

Wnioskodawczyni nie odpowiedziała na to pismo, nie przedłożyła wyszczególnionych w piśmie dokumentów.

Również na etapie postępowania sądowego wnioskodawczyni nie wykazała, że zmarły posiadał dzieci. Wnioskodawczyni poprzestała na oświadczeniu w tym zakresie, jednak jedynym dowodem na pochodzenie od danej osoby jest akt urodzenia. Wnioskodawczyni reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika nie złożyła żadnych wniosków dowodowych na okoliczność posiadania dzieci i ich pochodzenia od zmarłego R. Z.. Nie złożyła również dowodów na okoliczność wykazania przesłanek uprawniających dzieci zmarłego do jednorazowego odszkodowania, tj. dokumentu potwierdzającego kontynuowanie nauki przez A. Z. i/lub P. Z. na dzień śmierci ojca albo dokumentu, który potwierdzi fakt, że stali się oni całkowicie niezdolni do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolni do pracy w okresie do ukończenia 16 r.ż. lub do ukończenia nauki w szkole wyższej (do 25 roku życia).

Pełnomocnikowi wnioskodawczyni doręczono odpis odpowiedzi na odwołanie i zakreślono termin na ustosunkowanie się do niej i na złożenie wszelkich wniosków dowodowych. Pełnomocnik wnioskodawczyni żadnych wniosków dowodowych nie złożył.

W związku z powyższym, wobec niewykazania, że do jednorazowego odszkodowania po zmarłym R. Z. są uprawnione poza jego żoną także dzieci, Sąd uznał odwołanie za nieuzasadnione i na podstawie przepisu art. 477 ⁽¹⁴⁾ § 1 k.p.c. odwołanie oddalił.

Sąd w niniejszym postępowaniu wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, działając na podstawie przepisu art. 148 (1) k.p.c., zgodnie z którym Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W niniejszym postępowaniu żadna ze stron nie wnosiła o przeprowadzenie rozprawy a sąd – po zapoznaniu się z materiałem dowodowym uznał, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.

W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji.